Orthopedagogisch leefklimaat als behandelsetting

Bij Wilster JeugdhulpPlus in Groningen, worden jongeren met ernstige gedragsproblemen en risico’s op het vlak van veiligheid behandeld. Het orthopedagogisch leefklimaat is het fundament van het klinisch milieu dat gecreëerd wordt voor jongeren die tijdelijk in Wilster verblijven en daar onderwijs volgen. Tamara Pultrum, hoofd Behandeling & Opvoeding van Wilster en Juvaid, vertelt over de structurele aandacht voor het orthopedagogisch leefklimaat en waarom dit zo belangrijk is.

Waarom een orthopedagogisch leefklimaat?

Tamara: “Na het promotieonderzoek van Peer van der Helm, lector Residentiële Jeugdzorg (First do no Harm – 2011) is er door de Hogeschool Leiden nog veel onderzoek gedaan naar het leefklimaat in (gesloten) jeugdzorg-instellingen. Dit wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat behandeling minder effectief is als er een repressief klimaat heerst. Interventies waarbij straf de kern is, hebben zeker bij onze doelgroep nauwelijks effect en kunnen zelfs averechts werken: een toename van grensoverschrijdend en antisociaal gedrag is een risico. Voor gesloten behandelinstellingen ligt er - gezien de opgelegde beperkingen - de belangrijke opgave om een zo open mogelijk behandelklimaat te creëren: het orthopedagogisch leefklimaat. Dat hebben we, mede na succesvolle ervaringen binnen onze justitiële inrichting Juvaid, nu ook bij Wilster ingericht.”

De vier pijlers van een orthopedagogisch leefklimaat

Het gewenste leefklimaat in een residentiële setting (en dus ook binnen de geslotenheid) kent vier aspecten:

1. Ondersteuning: jongeren worden met respect benaderd en ze ervaren hun omgeving als betrouwbaar. Ze voelen zich gezien en gehoord, er is begrip en er wordt adequaat gereageerd op signalen.

2. Groei: de bejegening en feedback is er op gericht om de jongere te laten ervaren dat hij/zij zich ontwikkelt, dat er een hoopvol perspectief is en dat er geloof is in de mogelijkheid om te groeien. Er wordt systematisch aan leerdoelen gewerkt die ze zelf ook belangrijk vinden en ze ervaren dat ze  nuttige dingen leren.

3. Sfeer: om je te kunnen ontwikkelen moet je je veilig kunnen voelen. Structuur en rust zijn daarin belangrijke elementen. Ook een frisse, nette en schone leefomgeving en gezonde voeding en mogelijkheden om te sporten/recreëren zijn belangrijk voor het mentale welzijn.

4. Proportioneel handelen: géén repressie: Hoe meer dwang een jongere ervaart, hoe meer verzet en hoe minder werkelijke verandering. Geen regels om de regels: we willen juist het ‘waarom’ uitleggen, gedachten en gevoelens bespreken en een voorbeeld zijn.

Valkuilen

“Je zou het orthopedagogisch leefklimaat ook een positief leefklimaat kunnen noemen. Dat ís het ook, maar dat betekent niet dat je altijd positief hoeft te reageren. Zeker jongeren met gedragsproblematiek moeten ook begrensd worden in hun gedrag. In Wilster zien we dat jongeren met ernstige en complexe problematiek (agressie, automutilatie, suïcidaliteit) voor een eigen dynamiek zorgen, zowel bij de andere jongeren als bij medewerkers. Het kan in de bejegening een uitdaging zijn om op een adequate manier te begrenzen en een pedagogische relatie op te bouwen. Dit vraagt voortdurend om alertheid en reflectie. Deelname aan het onderzoek naar het leefklimaat helpt ons daarbij.”

Continue uitdaging

“Deze ontwikkeling is niet nieuw en we hebben al veel bereikt, maar het kan nog beter. Ook door in gesprek te gaan en te discussiëren: met de jongeren en met elkaar. Transparant naar elkaar zijn en succes-ervaringen en knelpunten met elkaar te delen. Waar ligt de grens tussen structuur bieden en repressie? Waar ligt de grens tussen aansluiting vinden en verwenning? De uitkomsten van het onderzoek zullen ons opnieuw prikkelen tot zelfreflectie en een kritische beschouwing van de omgeving. Dat is alleen maar goed voor onze jongeren en dat is natuurlijk onze drijfveer.”

Lees meer over dit onderwerp in de Richtlijn residentiele behandeling.

 

 

 

 

 

Kader: onderzoek

In hoeverre de vier aspecten herkenbaar zijn in een behandelsetting wordt door jaarlijks onderzoek vastgesteld. Zowel jongeren als medewerkers vullen vragenlijsten in en de resultaten schetsen een beeld per leefgroep en klas. De resultaten worden teruggekoppeld aan professionals en jongeren en gezamenlijk komen ze tot verbeterpunten en -acties om tot een nog beter leefklimaat te komen. Justitiële Jeugdinrichting Juvaid in Veenhuizen, ook onderdeel van onze organisatie, participeert al jaren lang in de onderzoek en dit jaar is ook Wilster weer één van de deelnemende instellingen.